زمان تقریبی مطالعه: 7 دقیقه
 

سلطه شیطان (قرآن)





بنا به آیات قرآن کریم، شیطان بر افراد و گروه‌هایی سطله دارد. در این مقاله آیات مرتبط با سلطه شیطان معرفی می‌شوند.


۱ - سلطه بر مشرکان



استيلاى شیطان بر فرمانبران از او و مشرکان:
... مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ‌ إِنَّما سُلْطانُهُ عَلَى الَّذِينَ يَتَوَلَّوْنَهُ وَ الَّذِينَ هُمْ بِهِ مُشْرِكُونَ.

۲ - سلطه بر منافقان



منافقان، تحت استيلا و اختيار شيطان:
اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطانُ فَأَنْساهُمْ ذِكْرَ اللَّهِ أُولئِكَ حِزْبُ الشَّيْطانِ‌ ... آيه، درباره منافقان است.

۳ - نتیجه سلطه شیطان



سلطه شيطان بر انسان، مايه خسران و زیان:
اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطانُ فَأَنْساهُمْ ذِكْرَ اللَّهِ أُولئِكَ حِزْبُ الشَّيْطانِ أَلا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطانِ هُمُ الْخاسِرُونَ.

۴ - زمينه‌هاى سلطه شيطان‌




۴.۱ - آرزوى شيطانى‌


پذيرش آرزوی شیطانی، زمينه تسلّط شيطان بر انسان:
وَ لَأُضِلَّنَّهُمْ وَ لَأُمَنِّيَنَّهُمْ وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذانَ الْأَنْعامِ وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ‌ ... «فليبتّكنّ» نشان‌دهنده سلطه يافتن بر كسانى است كه آرزوى القا شده از سوى شيطان را پذيرفته‌اند.

۴.۲ - اطاعت از شيطان‌


اطاعت از شیطان و پذيرش ولایت او، مايه سلطه و سيطره او بر انسان:
۱. وَ قالَ الشَّيْطانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَ ما كانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي‌ ....
۲. فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ‌ إِنَّما سُلْطانُهُ عَلَى الَّذِينَ يَتَوَلَّوْنَهُ‌ ....

۴.۳ - شرک


شرک، زمينه‌ساز سلطه و سيطره شيطان بر انسان:
... فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ‌ إِنَّما سُلْطانُهُ عَلَى الَّذِينَ يَتَوَلَّوْنَهُ وَ الَّذِينَ هُمْ بِهِ مُشْرِكُونَ.

۴.۴ - گناه‌


لغزش (فرار از كارزار) برخى مجاهدان، زمينه سلطه شيطان بر ايشان:
إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطانُ بِبَعْضِ ما كَسَبُوا ... اين آيه درباره جنگ احُد است.
امام‌ خمینی معتقد است شیطان دشمن انسان است و سوگند یاد کرده که انسان را گمراه کند (قَالَ فَبِعِزَّتِکَ لَاُغْوِیَنَّهُمْ اَجْمَعِینَ اِلَّا عِبَادَکَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِینَ) شیطان یک استاد ماهری است که هرکسی را با مذاق خود او از مقصد بازمی‌دارد. ایشان، در آثار اخلاقی خود به راه‌های مختلف نفوذ شیطان اشاره کرده است. امام خمینی تاکید بر ضرورت شناخت راه‌های نفوذ شیطان را ازآن‌رو می‌داند که انسان، با عدم آگاهی از شیطان و نقشه‌های او، در دام وی می‌افتد و از سعادت ابدی محروم می‌ماند و در نهایت به شقاوت ابدی گرفتار می‌شود. ایشان، با دقیق و پیچیده دانستن راه‌های نفوذ شیطان، دوستی دنیا، ظواهر آن و دوستی نفس را از اموری می‌شمارد که موجب سلطه شیطان بر انسان و ازبین‌رفتن ایمان می‌شود. همچنین ابتلای انسان به آلودگی‌های روحی، مانند حب دنیا و شئون آن، انانیت و خودخواهی، موجب سقوط از مقام قرب پروردگار و سلطه شیطان بر اعضا و جوارح او می‌شود. به اعتقاد امام‌ خمینی القای شیطانی که از راه‌های نفوذ شیطان است، منشا تخیلات باطله و اوهام خبیثه است، به‌گونه‌ای که عزم و اراده انسان تابع آنها می‌شود و تمام اعمال قلبی و جوارحی او از سنخ اعمال شیطانی می‌گردد و در نهایت سبب شقاوت و بدبختی انسان می‌شود. همچنین به اعتقاد امام‌ خمینی غوطه‌ور شدن در دنیا و هوس‌های دنیوی و توجه به عالم طبیعت را سبب القائات شیطانی بر نفس آدمی می‌داند ازاین‌رو امام‌ خمینی یاس و ناامیدی را از جنود شیطان و غرور را از دام‌های او معرفی می‌کند. به اعتقاد ایشان، نفوذ و سلطه شیطان دفعی و یکباره نیست؛ بلکه شیطان به‌تدریج انسان را به گمراهی می‌کشاند و با آمیختن حق و باطل افراد را با عنوان اطاعت الهی فریب می‌دهد؛ لذا ازآنجاکه گستره وسوسه‌های شیطان تا آخر عمر ادامه دارد، لازم است همیشه انسان مراقب وسوسه‌ها و حیله‌های او باشد.
[۲۶] خمینی، روح‌الله، دانشنامه امام خمینی، ج۶، ص۵۷۷، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰.


۵ - محدوده سلطه شيطان‌



••• محدوديّت سلطه شيطان و ناتوانى او، از اجبار انسانها بر گمراهی:
وَ قالَ الشَّيْطانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَ ما كانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلا تَلُومُونِي وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ‌ ... نفى سلطه در اينجا به معناى عدم توانايى بر اجباراست، ازاين‌رو با آياتى كه بر سلطه شيطان بر انسانها دلالت مى‌كند، منافات ندارد.

••• ناتوانی شيطان، از هرگونه سلطه‌گرى بر مؤمنان و متوکلان به خدا:
... فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ‌ إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطانٌ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَلى‌ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ.

۶ - موانع سلطه شيطان‌




۶.۱ - ايمان به خدا


ایمان به خدا، مانع نفوذ و سلطه شيطان بر آدم:
... مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ‌ إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطانٌ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا ....

۶.۲ - توكّل‌


توکّل بر خدا، مانع مسلّط شدن شيطان بر انسان:
... مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ‌ إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطانٌ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَلى‌ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ.

۷ - عناوین مرتبط



سلطه ابلیس (قرآن)
ولایت شیطان‌ (قرآن)

۸ - پانویس


 
۱. نحل/سوره۱۶، آیه۹۸.    
۲. نحل/سوره۱۶، آیه۱۰۰.    
۳. مجادله/سوره۵۸، آیه۱۹.    
۴. زمخشری، محمود بن عمر، الکشّاف، ج ۴، ص ۴۹۵.    
۵. مجادله/سوره۵۸، آیه۱۹.    
۶. نساء/سوره۴، آیه۱۱۹.    
۷. ابراهیم/سوره۱۴، آیه۲۲.    
۸. نحل/سوره۱۶، آیه۹۸.    
۹. نحل/سوره۱۶، آیه۱۰۰.    
۱۰. نحل/سوره۱۶، آیه۹۸.    
۱۱. نحل/سوره۱۶، آیه۱۰۰.    
۱۲. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۵۵.    
۱۳. زمخشری، محمود بن عمر، الکشّاف، ج ۱، ص ۴۳۰.    
۱۴. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۲، ص ۸۶۴.    
۱۵. ص/سوره۳۸، آیه ۸۲-۸۳.    
۱۶. خمینی، روح‌الله، تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۳، ص۴۹۸، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵.    
۱۷. خمینی، روح‌الله، شرح چهل حدیث، ص۱۲-۱۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۱۸. خمینی، روح‌الله، شرح چهل حدیث، ص۱۷، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۱۹. خمینی، روح‌الله، آداب الصلاة، ص۳۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۲۰. خمینی، روح‌الله، جهاد اکبر، ص۵۴، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۷.    
۲۱. خمینی، روح‌الله، صحیفه امام، ج۲، ص۲۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹.    
۲۲. خمینی، روح‌الله، آداب الصلاة، ص۶۰، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۲۳. خمینی، روح‌الله، آداب الصلاة، ص۷۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۲۴. خمینی، روح‌الله، آداب الصلاة، ص۷۶-۷۸، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۲۵. خمینی، روح‌الله، شرح چهل حدیث، ص۴۰۰، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۲۶. خمینی، روح‌الله، دانشنامه امام خمینی، ج۶، ص۵۷۷، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰.
۲۷. ابراهیم/سوره۱۴، آیه۲۲.    
۲۸. نحل/سوره۱۶، آیه۹۸.    
۲۹. نحل/سوره۱۶، آیه۹۹.    
۳۰. نحل/سوره۱۶، آیه۹۸.    
۳۱. نحل/سوره۱۶، آیه۹۹.    
۳۲. نحل/سوره۱۶، آیه۹۸.    
۳۳. نحل/سوره۱۶، آیه۹۹.    


۹ - منبع



مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۱۸، ص۱۴۳، برگرفته از مقاله «سلطه شیطان».    
• دانشنامه امام خمینی، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰ شمسی.






آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.